HEILIGEN, voorbeeldige helden van God

Voorbeeldige helden van God

Bouwsels uit een voorgoed verdwenen middeleeuwse wereld, doortrokken van geloof en magie. Anno 2008 versteende emoties, gegoten in romaanse tufkerken, romano-gotische godshuizen, laatgotische pseudo-basilieken en gotische hallenkerken, maar bijna alle wel ontdaan van oorspronkelijke kleuren, geuren en klanken.
Nu alleen nog gebonden aan namen van roemruchte figuren. St. Remigius in Steenderen en Hengelo, St. Laurentius in Varsseveld, St. Joris in Bredevoort, St. Lambertus in Zelhem, St. Antonius in Vorden, St. Willibrord in Vierakker, St. Helena in Aalten, St. Werenfridus te Zieuwent. Namen uit een ver en ontoegankelijk verleden.

vierdag 29 juni
Petrus en Pauluskerk te Ulft
(door Gerke Hoekstra, Zelhem)

De apostelen Petrus en Paulus zijn monumentale figuren, zoveel is zeker. Hun theologie heeft eeuwenlang generaties geïnspireerd in ethiek en geloofsoverzicht. Van dit tweemanschap is Paulus de briljante theoreticus en Petrus de spirituele kracht. Diens geloofsbrieven staan in Mattheüs 16:18-19, waarin Christus hem Zijn erfgoed toevertrouwt. ‘Ik zal je de sleutels van het koninkrijk van de hemelen geven, en al wat je op aarde bindend verklaart, zal ook in de hemel gebonden zijn’. Deze aanstelling als ‘opperherder van de universele kerk‘ doordrenkt Petrus met miraculeuze krachten. In de Legende is Paulus het onderwerp van diepzinnige 13^e eeuwse kloosterlijke theologie. Maar deze godgeleerde subtiliteiten zijn ongelooflijk ingewikkeld. Ze moeten de toenmalige toehoorders volstrekt in het ongerede hebben gestort. Wat eindeloos is doorverteld in taal en schilderkunst zijn hun sacrale wonderbaarlijkheden. Over hun wapenfeiten bestaan twee soorten informatiebronnen, canonieke en apocriefe, respectievelijk het Nieuwe Testament en de Vergulde Legende. Hoofdschuddend bladert de lezer in de Legende door al die ongerijmdheden rondom Petrus en Paulus. Ze zouden zo passen in een ‘gothic novel’. Het zijn nu lang vergeten verhalen, maar vroeger met een enorme reikwijdte. Deze spelen zich af rondom drie centra.

o.a. aanwezig te Beltrum, Joppe, Borculo en Doetinchem
(door Gerke Hoekstra, Zelhem)

‘Gezegend en alle lof waardig zijt Gij, Maagd Maria. Zonder smet op uw reinheid zijt Gij Moeder van de Verlosser bevonden. Maagd, Moeder van God, Hij die de wereld niet kan bevatten, sloot zich in uw schoot op, toen Hij mens werd’. De talrijke verhalen over Maria’s Hemelvaart zijn zeer uiteenlopend. Elke poging deze op elkaar af te stemmen, leidt tot een sublieme warrigheid. Bovendien is het onduidelijk welke status de verschillende versies hebben. Laten wij de verhaallijn van de Legende dan ook maar strak volgen. De lezer wordt hier ingeleid in een intiem en vooral miraculeus familietafereel. De scène ontrolt zich als volgt : De overgebleven jaren na de kruisdood van haar zoon heeft Maria in tranen doorgebracht. Mater Dolorosa, Onze Lieve Vrouwe van Smarten is ze gaan heten; in schilderkunst, woord en muziek eindeloos verbeeld en verklankt. Dan is daar haar levenseinde. Tot zover is het voor ons wel na te voelen. Maar het is middeleeuwse heilsgeschiedenis. Daar gebeuren de wonderlijkste dingen, ademloos aangehoord en doorverteld. Het katholieke geloof is van oudsher de religie van het mysterie, het onbegrepen wonder.

protestantse wraak en katholiek godsvertrouwen
(Kerken te Rekken en Varsselder-Veldhunten)(door Gerke Hoekstra, Zelhem)

Twee monniken melden zich in 1616 bij Zijne Hoogwaardige Excellentie Mathias Hovius, aartsbisschop van Mechelen. Met geoefende vingers tast deze een doodshoofd af, fragmenten van andere schedels en een paar lange botten. De kloosterlingen, terug van hun zoektocht uit Zeeland, hopen dat de monseigneur de authenticiteit van het gebeente bevestigt. Het blijken de resten van de martelaren van Gorcum. Hierna ontbloeit in de Zuidelijke Nederlanden een vurige devotie tot deze zaligen. Deze toewijding proef je ook bij hun katholieke biografen.

(door Gerke Hoekstra, Zelhem)

‘Ik Thietmar, voor de vergeving van mijn zonden, heb me gewapend met het kruis en heb als pelgrim samen met mijn reisgenoten ons huis verlaten’. Aldus begint het reisverslag naar het Heilige Land uit 1227 van deze franciscaanse minderbroeder uit Westfalen. Het is de plaats waar ‘onze Heer Jezus Christus, waarlijk God en waarlijk mens’ zijn voetstappen heeft nagelaten. Het is geen toerisme, maar zielsverrukking. De pelgrim wil zijn leven op orde brengen en waar kan dat beter dan daar, waar de kans op vergiffenis het grootst is. Het is een nauwkeurig en liefdevol verslag geworden. Nazareth, Kana, de berg Thabor, het meer van Tiberias, de Jordaan, Jeruzalem, Sodom, Gomorra, de Dode Zee en een eindeloze hoeveelheid scènes uit het Oude en Nieuwe Testament. Het is voor ons een duizelingwekkende melange van feit en fictie. En met een grimlach lees je over de angst voor islamisering en wederzijdse verwensingen, maar ook over een aarzelende interculturele welwillendheid. Er is tussen 1227 en 2009 weinig veranderd. .......

De Achterhoekse Liborius is gehecht aan een r.k. basisschool in Dinxperlo
(door Gerke Hoekstra, Zelhem)
Vertaling uit het latijn door C. van Dorp

Liborius, bisschop van het Franse Le Mans en beschermheilige van het Duitse Paderborn, gestorven in 397, is ook patroon van de oudste stedenband in Europa. In de vierde eeuw krijgt de kerstening in Frankrijk gestalte onder begaafde generatiegenoten als Hilarius van Potiers, St. Maarten uit Tours en Liborius uit Le Mans. Liborius’ vita past naadloos in de format van de Vergulde Legende: een vrome jeugd, ijverig predikheer, man van gebed, stichter van een respectabel aantal parochies en wonderdoener. De geschiedenis vermeldt dan ook dat grote aantallen blinden, kreupelen, doven, leprozen en bezetenen hun gezondheid herkrijgen op zijn graf. Kortom, een heilige met statuur. Toch is het een wat stil verhaal geworden over pauwenveren en nierstenen. Liborius’ vita mist de snelheid en de expressie van die van St. Maarten. Op zijn krediet staat wel de verbroedering tussen Frankrijk en Duitsland, een opgave die dateert vanaf 835 na Chr.

Saboteur, Zwitsers lawineheilige en martelaar
(door Gerke Hoekstra, Zelhem)

Uit de Gebedsintentie van Mauritius in Silvolde:
‘Laat ons uw moed bezingen,
Soldaat en martelaar,